อิคิไก (Ikigai) ปลดล็อกความหมายและความสุขในชีวิตการทำงาน

คุณเคยเป็นคนหนึ่งที่ตั้งคำถามกับตนเองด้วยปัญหาเหล่านี้มัย “เรากำลังใช้ชีวิตไปเพื่ออะไร?” “งานที่เราทำมีความหมายกับเราจริงๆ หรือ?” หรือ “ความสุขที่แท้จริงในชีวิตคืออะไร?” เชื่อว่าหลายคนเคยผ่านช่วงเวลาแห่งการตั้งคำถามเหล่านี้กับตนเอง แต่ ณ ปัจจุบันก็ยังไม่สามารถหาคำตอบได้ ซึ่งคำถามเหล่านี้สะท้อนถึงความโหยหา ในสิ่งที่มากกว่าแค่การมีชีวิตอยู่รอด หรือประสบความสำเร็จตามค่านิยมสังคม แต่คือการแสวงหา “เหตุผลในการมีชีวิตอยู่” และ “คุณค่าในการดำรงอยู่” ที่หล่อเลี้ยงจิตวิญญาณของเราให้เบิกบาน

“อิคิไก” (Ikigai) ปรัชญาเก่าแก่จากญี่ปุ่น ได้รับความสนใจอย่างกว้างขวาง ในฐานะเข็มทิศนำทางไปสู่ชีวิตที่มีความสุขและเปี่ยมไปด้วยความหมาย Ikigai ไม่ใช่แค่แนวคิดทางปรัชญา แต่คือวิถีปฏิบัติที่ช่วยให้เราค้นพบ “เหตุผลในการมีชีวิตอยู่” และ “คุณค่าในการดำรงอยู่” ในทุกๆ วัน บทความนี้จะพาคุณดำดิ่งสู่โลกของ Ikigai ทำความเข้าใจแก่นแท้ วิธีการค้นหา Ikigai ของตัวเอง พร้อมตัวอย่างและข้อแนะนำที่จะช่วยให้คุณนำ Ikigai มาปรับใช้กับชีวิตของตัวคุณเอง

Ikigai คืออะไร? ทำความเข้าใจแก่นแท้ของปรัชญาแห่งความสุข

คำว่า Ikigai (生き甲斐) มาจากภาษาญี่ปุ่น โดยมีรากศัพท์มาจากคำว่า “Iki” (生き) ซึ่งหมายถึง “ชีวิต” หรือ “การมีชีวิตอยู่” และ “gai” (甲斐) ซึ่งหมายถึง “คุณค่า” “ประโยชน์” หรือ “เหตุผล” ดังนั้น เมื่อรวมกันแล้ว Ikigai จึงหมายถึง “เหตุผลในการมีชีวิตอยู่” หรือ “คุณค่าที่ทำให้ชีวิตน่าอยู่” มันคือสิ่งที่ทำให้คุณตื่นขึ้นมาในตอนเช้าด้วยความกระตือรือร้น และมีแรงบันดาลใจ ไม่ใช่เพียงแค่หน้าที่หรือความรับผิดชอบ Ikigai มักถูกนำเสนอผ่านแผนภาพสี่วงกลมที่ทับซ้อนกัน ซึ่งประกอบด้วย:

บทความนี้กล่าวถึงแนวคิด "อิคิไก" (Ikigai) ซึ่งหมายถึงเหตุผลในการมีชีวิตอยู่และคุณค่าในชีวิต อิคิไกช่วยให้ผู้คนค้นหาความสุขและความหมาย โดยไม่จำเป็นต้องเป็นสิ่งยิ่งใหญ่ สามารถพบได้ในกิจกรรมประจำวันที่มีความหมาย การค้นพบอิคิไกเป็นกระบวนการที่ต้องใช้เวลาและความพยายามในการสร้างสมดุลในชีวิต.

Passion (สิ่งที่คุณรัก + สิ่งที่คุณเก่ง): ความหลงใหลในสิ่งที่ทำ

Mission (สิ่งที่คุณรัก + สิ่งที่โลกต้องการ): ภารกิจหรือพันธกิจที่อยากทำให้โลกดีขึ้น

Profession (สิ่งที่คุณสามารถสร้างรายได้ + สิ่งที่คุณเก่ง): อาชีพที่สร้างรายได้และใช้ความสามารถ

Vocation (สิ่งที่คุณสามารถสร้างรายได้ + สิ่งที่โลกต้องการ): การงานที่ทำเพื่อประโยชน์แก่ผู้อื่นและสร้างรายได้

Ikigai ที่แท้จริงคือจุดศูนย์กลางที่วงกลมทั้งสี่นี้ทับซ้อนกัน ซึ่งหมายถึงการค้นพบกิจกรรมหรือวิถีชีวิตที่ผสมผสานความรักในสิ่งที่เราทำ ความสามารถที่เรามี โอกาสในการสร้างรายได้ และการสร้างคุณค่าให้กับโลกใบนี้ได้อย่างลงตัว

อย่างไรก็ตาม นักวิชาการบางคนและชาวญี่ปุ่นดั้งเดิมมองว่า Ikigai ไม่ได้จำกัดอยู่แค่เรื่องอาชีพการงานหรือสิ่งที่ยิ่งใหญ่เท่านั้น แต่สามารถพบได้ใน สิ่งเล็กๆ น้อยๆ ในชีวิตประจำวัน ที่ทำให้เรารู้สึกเติมเต็ม มีความสุข และมีคุณค่า เช่น การได้ดื่มกาแฟแก้วโปรดในตอนเช้า การได้ดูแลสวนเล็กๆ การได้ใช้เวลากับครอบครัว หรือการได้ช่วยเหลือผู้อื่นโดยไม่หวังผลตอบแทน
ดังนั้น แก่นแท้ของ Ikigai จึงอยู่ที่ “การตระหนักรู้ถึงคุณค่าในสิ่งที่เรากำลังทำอยู่” และ “การมีจุดมุ่งหมายในการดำเนินชีวิต” ไม่ว่าสิ่งนั้นจะเล็กน้อยแค่ไหนก็ตาม

ทำไม Ikigai จึงสำคัญในชีวิตยุคใหม่?

ในยุคที่การทำงาน และการใช้ชีวิตถูกขับเคลื่อนด้วยเป้าหมายภายนอก เช่น เงินเดือนที่สูงขึ้น ตำแหน่งที่ใหญ่ขึ้น หรือการได้รับการยอมรับจากสังคม หลายคนอาจรู้สึกว่าตนเอง กำลังวิ่งไล่ตามสิ่งที่ไม่มีวันเติมเต็ม ความรู้สึกว่างเปล่า การหมดไฟในการทำงาน (burnout) และการตั้งคำถามถึงความหมายของชีวิตจึงเป็นปัญหาที่พบได้บ่อย ซึ่ง Ikigai ได้เข้ามาช่วยตอบคำถามเหล่านี้ได้ ด้วยเหตุผลหลายประการดังนี้

สร้างแรงจูงใจจากภายใน: เมื่อคุณค้นพบ Ikigai คุณจะทำงานหรือทำกิจกรรมด้วยความสุขและความมุ่งมั่นที่มาจากภายใน ไม่ใช่แค่เพื่อเงินหรือการยกย่องจากภายนอก

เพิ่มความพึงพอใจในชีวิต: การมีจุดมุ่งหมายที่ชัดเจน ทำให้ชีวิตมีความหมายมากขึ้น ลดความรู้สึกเบื่อหน่ายหรือว่างเปล่า

เสริมสร้างสุขภาพจิตที่ดี: การมี Ikigai ช่วยลดความเครียด ความวิตกกังวล และส่งเสริมความรู้สึกสงบสุขและความสุขที่ยั่งยืน

นำไปสู่อายุที่ยืนยาวและมีคุณภาพ: มีงานวิจัยที่ชี้ให้เห็นว่า ผู้ที่มีIkigaiในชีวิตมักจะมีสุขภาพที่ดีกว่า และมีอายุยืนยาวกว่า โดยเฉพาะในหมู่ชาวโอกินาวา ซึ่งเป็นที่รู้จักกันดีว่ามีผู้สูงอายุที่มีสุขภาพดีและอายุยืนจำนวนมาก และเชื่อว่าIkigaiมีส่วนสำคัญในเรื่องนี้

ช่วยให้ผ่านพ้นอุปสรรค: เมื่อชีวิตมีเป้าหมายที่ชัดเจนและเป็นสิ่งที่เราให้คุณค่า เราจะมีพลังและแรงใจที่จะก้าวผ่านความท้าทายต่างๆ ไปได้

การเดินทางสู่การค้นพบ Ikigai: เทคนิคและคำถามนำทาง

การค้นหา Ikigai ไม่ใช่สิ่งที่เกิดขึ้นชั่วข้ามคืน แต่เป็นการเดินทางที่ต้องใช้เวลา การสำรวจตัวเอง และการเรียนรู้ตลอดชีวิต ไม่มีสูตรสำเร็จตายตัว แต่มีแนวทางและคำถามสำคัญที่คุณสามารถใช้เป็นเข็มทิศได้:

1. สำรวจสิ่งที่อยู่ภายใน: ถามตัวเองด้วยคำถามสำคัญ ลองใช้เวลาเงียบๆ กับตัวเอง และตอบคำถามเหล่านี้อย่างซื่อสัตย์:

สิ่งที่คุณรัก (What you love):

อะไรคือสิ่งที่คุณทำแล้วรู้สึกมีความสุขที่สุด?
คุณรู้สึกตื่นเต้น มีชีวิตชีวา หรือ “อิน” กับอะไรเป็นพิเศษ?
อะไรคือสิ่งที่คุณสามารถทำได้นานๆ โดยไม่รู้สึกเบื่อเลย?
คุณจะทำอะไรถ้าไม่จำเป็นต้องกังวลเรื่องเงินหรือเวลา?
อะไรคือสิ่งที่ทำให้คุณรู้สึกว่าชีวิตมีคุณค่า?

สิ่งที่คุณเก่ง (What you are good at):

คุณมีความสามารถพิเศษ หรือทักษะอะไรที่โดดเด่น?
เพื่อนร่วมงาน ครอบครัว หรือเพื่อนสนิท มักจะชมคุณในเรื่องใด?
อะไรคือสิ่งที่คุณทำแล้วรู้สึกว่าทำได้ดีโดยไม่ต้องพยายามมากนัก?
คุณเคยแก้ปัญหาอะไรที่คนอื่นมองว่ายากได้สำเร็จบ้าง?
คุณมีประสบการณ์หรือความรู้ในด้านใดที่สามารถแบ่งปันให้ผู้อื่นได้?

สิ่งที่คุณสามารถสร้างรายได้ (What you can be paid for):

คุณมีทักษะหรือความสามารถใดที่ผู้คนเต็มใจจ่ายเงินให้?
งานที่คุณทำอยู่ตอนนี้สามารถต่อยอดไปสู่โอกาสสร้างรายได้ใหม่ๆ ได้หรือไม่?
คุณเห็นช่องทางหรือความต้องการในตลาดที่สามารถเปลี่ยนเป็นรายได้ได้หรือไม่?
คนส่วนใหญ่ใช้จ่ายเงินไปกับอะไรในชีวิตประจำวัน? คุณสามารถเข้าไปเติมเต็มความต้องการนั้นได้หรือไม่?

สิ่งที่โลกต้องการ (What the world needs):

คุณเห็นปัญหาอะไรในโลกหรือในสังคมรอบตัวคุณที่อยากแก้ไข?
คุณอยากเห็นโลกเปลี่ยนแปลงไปในทิศทางใด?
คุณสามารถช่วยเหลือผู้คนหรือสังคมในด้านใดได้บ้าง?
อะไรคือสิ่งที่ขาดหายไปในชุมชนของคุณ หรือในสังคมที่คุณอาศัยอยู่?
คุณรู้สึกเห็นอกเห็นใจหรืออยากเข้าไปมีส่วนร่วมกับเรื่องอะไรเป็นพิเศษ?

2. เชื่อมโยงจุดต่างๆ เข้าด้วยกัน:

เมื่อตอบคำถามเบื้องต้นแล้ว ลองมองหาความเชื่อมโยงระหว่างคำตอบเหล่านั้น จุดที่คำตอบซ้อนทับกันอาจเป็นเงื่อนงำสำคัญในการค้นหา Ikigai ของคุณ

สิ่งที่คุณรัก + สิ่งที่คุณเก่ง: นี่คือ ความหลงใหล (Passion) ของคุณ คุณทำสิ่งนี้แล้วรู้สึกเต็มอิ่ม สนุก และทำได้ดี
สิ่งที่คุณรัก + สิ่งที่โลกต้องการ: นี่คือ ภารกิจ (Mission) ของคุณ คุณอยากทำสิ่งนี้เพื่อสร้างประโยชน์ให้ผู้อื่น
สิ่งที่คุณเก่ง + สิ่งที่คุณสามารถสร้างรายได้: นี่คือ อาชีพ (Profession) ของคุณ คุณใช้ความสามารถในการสร้างรายได้
สิ่งที่คุณสามารถสร้างรายได้ + สิ่งที่โลกต้องการ: นี่คือ การงาน (Vocation) ของคุณ คุณทำสิ่งนี้เพื่อตอบสนองความต้องการของโลกและได้ค่าตอบแทน

Ikigai ของคุณคือจุดที่วงกลมทั้งสี่มาบรรจบกันอย่างสมดุล ซึ่งอาจไม่ใช่แค่อาชีพเพียงอย่างเดียว แต่เป็นวิถีชีวิต หรือปรัชญาที่หล่อเลี้ยงคุณในทุกมิติ

Ikigai ในชีวิต: ไม่จำเป็นต้องยิ่งใหญ่ แต่ต้อง “ใช่” สำหรับเรา

หลายคนเข้าใจผิดว่า Ikigai จะต้องเป็นสิ่งที่ยิ่งใหญ่ หรือต้องลาออกจากงานปัจจุบัน เพื่อไปทำในสิ่งที่รักเท่านั้น แต่แท้จริงแล้ว Ikigaiสามารถพบได้ในสิ่งเล็กๆ น้อยๆ และสามารถรวมอยู่ในชีวิตประจำวันของเราได้ เช่น คุณหมอที่รักการรักษาคนไข้และมีความสุขกับการได้เห็นพวกเขากลับมาแข็งแรง: (รัก: การช่วยเหลือคน, เก่ง: การแพทย์, รายได้: เงินเดือนแพทย์, โลกต้องการ: ผู้ดูแลสุขภาพ)

หรือ ตัวอย่างคนที่เป็นอาชีพครูที่หลงใหลในการสอนและมีความสุขกับการได้เห็นลูกศิษย์เติบโต: (รัก: การให้ความรู้, เก่ง: การสอน, รายได้: เงินเดือนครู, โลกต้องการ: การศึกษาที่ดี) หรือแม้แต่แม่บ้านที่รักการทำอาหาร และมีความสุขกับการได้เห็นครอบครัว ทานอาหารที่เธอทำอย่างเอร็ดอร่อย: (รัก: การทำอาหาร, เก่ง: การปรุงอาหาร, รายได้: ไม่ใช่เงิน แต่เป็นความสุขของครอบครัว, โลกต้องการ: ความอบอุ่นในครอบครัว)

สุดท้ายอีกหนึ่งตัวอย่างสำหรับ คุณลุงวัยเกษียณที่ใช้เวลาปลูกผักออร์แกนิกในสวนหลังบ้าน และแบ่งปันผลผลิตให้เพื่อนบ้าน: (รัก: การทำสวน, เก่ง: การปลูกผัก, รายได้: ไม่ใช่เงิน แต่เป็นความสุขทางใจและการแบ่งปัน, โลกต้องการ: อาหารปลอดภัยและชุมชนที่เข้มแข็ง)

จะเห็นได้ว่า Ikigai ไม่จำเป็นต้องเป็น “อาชีพ” ที่สร้างรายได้มหาศาลเสมอไป แต่อาจเป็น กิจกรรม หรืองานอดิเรก ที่เติมเต็มชีวิตของเราให้มีคุณค่า และมีความสุขได้เช่นกัน กุญแจสำคัญคือ “ความรู้สึก” ที่เกิดขึ้นภายใน เมื่อเราได้ทำสิ่งที่สอดคล้อง กับคุณค่าและความสามารถของเรา และสิ่งนั้นเป็นประโยชน์ต่อผู้อื่น

ข้อแนะนำในการนำ Ikigai มาปรับใช้ในชีวิตประจำวัน

การค้นพบ Ikigai เป็นเพียงจุดเริ่มต้น การนำมาปรับใช้ในชีวิตจริง คือ การเดินทางที่ต้องอาศัยความพยายามและสติ และนี้คือข้อแนะนำสำหรับการนำ Ikigai มาเป็นแนวทางการดำเนินการชีวิต ซึ่งมีดังนี้

เริ่มต้นจากสิ่งเล็กๆ: Ikigai ไม่จำเป็นต้องเป็นการเปลี่ยนแปลงที่ยิ่งใหญ่ในทันที ลองเริ่มจากการมองหาสิ่งเล็กๆ น้อยๆ ที่ทำให้คุณมีความสุขในแต่ละวัน เช่น การได้จิบกาแฟยามเช้าอย่างสงบ การได้อ่านหนังสือเล่มโปรด หรือการได้ช่วยเหลือเพื่อนร่วมงานเล็กๆ น้อยๆ สิ่งเหล่านี้ก็สามารถเป็น Ikigai ได้

ทดลองและเรียนรู้: อย่ากลัวที่จะลองทำสิ่งใหม่ๆ หรือสำรวจความสนใจที่แตกต่างกัน บางครั้ง Ikigai อาจซ่อนอยู่ในกิจกรรมที่คุณไม่เคยคิดว่าจะชอบมาก่อน

ฝึกฝนการตระหนักรู้ (Mindfulness): การใช้ชีวิตอย่างมีสติ ช่วยให้คุณสังเกตเห็นความสุขและคุณค่าในสิ่งต่างๆ ที่กำลังทำอยู่ได้ชัดเจนขึ้น ไม่ว่าจะเป็นงานประจำ หรือกิจกรรมยามว่าง

สร้างสมดุล: Ikigai ไม่ใช่การทำงานหนักเพื่อสิ่งใดสิ่งหนึ่ง แต่คือการสร้างสมดุลระหว่างสิ่งที่เรารัก สิ่งที่เราเก่ง สิ่งที่สร้างรายได้ และสิ่งที่สร้างคุณค่าให้กับโลกใบนี้

เชื่อมโยงกับผู้อื่น: การมีปฏิสัมพันธ์ที่ดีกับผู้คนรอบข้าง การแบ่งปันความสุข การช่วยเหลือซึ่งกันและกัน เป็นส่วนสำคัญที่ทำให้ Ikigai ของคุณสมบูรณ์ยิ่งขึ้น

ความอดทนและความต่อเนื่อง: การค้นพบและใช้ชีวิตตาม Ikigai เป็นกระบวนการที่ต้องใช้เวลา และความเพียรพยายาม อาจมีช่วงเวลาที่คุณรู้สึกสับสนหรือท้อแท้ แต่สิ่งสำคัญคืออย่าหยุดสำรวจและพยายามต่อไป

ทบทวนและปรับเปลี่ยน: Ikigaiไม่ใช่สิ่งที่จะคงที่ตลอดไป มันสามารถเปลี่ยนแปลงได้ตามช่วงวัย ประสบการณ์ และการเรียนรู้ของคุณ จงหมั่นทบทวนและปรับเปลี่ยนIkigaiของคุณให้สอดคล้องกับชีวิตที่เปลี่ยนไป

สรุป: Ikigai แผนที่สู่ชีวิตที่เปี่ยมสุข

Ikiga เป็นปรัชญาที่ทรงพลังที่ช่วยให้เราเข้าใจว่า ความสุขที่แท้จริงไม่ได้มาจากการแสวงหาสิ่งที่ยิ่งใหญ่อยู่นอกตัวเราเสมอไป แต่อยู่ที่การค้นพบ “เหตุผลในการมีชีวิตอยู่” ในทุกๆ วัน จากสิ่งที่เราทำ จากความสัมพันธ์ที่เรามี และจากคุณค่าที่เราสร้างให้โลกใบนี้

ในฐานะคนวัยทำงาน เรามีโอกาสมากมายที่จะค้นพบและหล่อเลี้ยง Ikigai ของเรา ไม่ว่าจะเป็นการปรับมุมมองต่องานปัจจุบัน การริเริ่มโปรเจกต์ส่วนตัวที่ตอบสนองแพชชั่น หรือการใช้เวลาหลังเลิกงานไปกับกิจกรรมที่เติมเต็มจิตวิญญาณ

ทุกวันทุกเวลาคือช่วงเวลาที่ดี – All day is good